DNA-Vaderschapstest, hoe zit dat in mekaar?

- DNA-Verwantschapsanalyse - - DNA-Identificatie - - Maatschappelijke Discussie - - Statististisch verduidelijkt - - FAQ -


FAQ: Veelgestelde Vragen

Hoe vergelijk je de moderne technieken ter bepaling van DNA-profielen d.m.v. capillaire gel-electroforese met laser fluorescentie detectie met de vroegere slabgel-techniek?
Het voornaamste verschil voor de bekomen resultaten is de veel betere resolutie, afleesbaarheid en reproduceerbaarheid. Vroeger moesten de pieken ideaal gediscrimineerd worden mbv beeldbewerkingstechnieken en de bepaling van fragmentgrootten was eerder een schatting die moesten gebeuren door middel van de vergelijking en intrapolatie met een DNA-ladder die in een andere laan liep. Tegenwoordig is door het gebruik van een interne ladder met een verschillend fluorofoor de berekening van de fragmentgrootte exact, en de resolutie van de methode dus beter dan het kleinst mogelijk verschil tussen twee DNA-fragmenten (één basepaar). Verder kan nog heel wat afgeleid uit de hoogte van de pieken, iets wat ook al helemaal niet mogelijk was met de slabgel-techniek.
De Life-ID vaderschapstest mbv. DNA-analyse gebeurt met de meest moderne PCR apparatuur.

Hoe lang duurt een DNA-vaderschapstest met de nieuwe PCR-technieken?
De analyse gebeurt in 3 fazen die elk een paar uur duren. Daartussen zijn er nog wat handelingen nodig om de kwaliteitscontrole te verzekeren. Als alles vlot verloopt kan een analyse in 8-10 uur klaar zijn. Dit veronderstelt dat geen van de toestellen bezet is voor andere analyses, en men moet rekening houden met nacht/weekendwerkuren. Voor een spoedanalyse worden sommige proeven van andere analyses onderbroken of herdaan. Een aantal testen worden ivm de kwaliteitscontrole dubbel gedaan. Hierbij is de kwaliteit van de stalen van groot belang.
Met de Life-ID spoeddienst wordt de DNA-vaderschapstest aan u gerapporteerd binnen de 48u na ontvangst van de stalen. (meer hierover in de FAQ).
Bij Life-ID kan u de resultaten van uw verwantschapsanalyse on-line raadplegen via de beschermde site mbv het door u in de analyse-aanvraag opgegeven paswoord.

Is contaminatie van een DNA-staal een probleem?
Absoluut niet, in tegenstelling met wat sommigen menen te moeten beweren. Komen er 2 (of meer) DNA-profielen voor in een staal, dan ziet men onmiddellijk dat er voor iedere merker 2-4 (of meer) allelen voorkomen. Het is zelfs mogelijk de mengverhouding van twee DNA-profielen te schatten (mbv het hoogteverschil van de pieken -- Stalen van goede kwaliteit geven sterke  en gelijke pieken, de posities zijn heel nauwkeurig en er is geen overlap). In geen geval wordt bij contaminatie (ook als de erin aanwezige DNA-profielen in feite zouden kunnen onderscheiden worden) een DNA-profiel afgeleid. Gelukkig bevat een staal zoals een wattenstaafje met wangslijm in dergelijk geval dikwijls nog gebieden zonder contaminatie en kan er toch een geldig DNA-profiel bepaald worden. Zodoende zorgen de kwaliteitscontroleprocedures ervoor dat de analyse toch lukt. Dit vraagt extra bewerkingen die meestal niet doorgerekend worden aan de klant.

Worden DNA-analyses terugbetaald door het ziekenfonds?
Dat is eerder onwaarschijnlijk, hoewel de druk van de onzekerheid van informatie waar de betrokkene recht op heeft en niet kan verkrijgen zeker een invloed kan hebben op de gezondheid. Een DNA-Vaderschapstest neemt die onzekerheid weg.

Hoeveel chromosomen heeft een mens?
46, dat zijn er 23 die een kind van elke ouder erft. Een mens heeft dus 23 paar chromosomen waarvan ieder paar dezelfde eigenschappen beschrijft. Chromosomen coderen voornamelijk voor de productie van eiwitten

Wat is een DNA-profiel?
Voor een DNA-profiel kiest men zorgvuldig kenmerken (autosomale merkers genoemd), met hoogstens 1 merker per chromosoom, waarin individuen een brede variatie vertonen. Deze merkers bestaan uit een herhaling van 4 baseparen, en ze verschillen in het precieze lengte van die herhaling (STRs: Short Tandem Repeats). Analyseert men 15 merkers dan bestaat het DNA-profiel dus uit twee rijen van 15 getallen (de lengtes van die herhalingen of allelelengtes).

Kan men uit een STR DNA-profiel aangeboren ziektebeelden of andere meer gedetailleerde genetische informatie afleiden?
Neen, en de reden is eenvoudig. De merkers die men voor DNA-profielen gebruikt coderen geen eiwitten. Het is de productie van eiwitten die de groei en ontwikkeling van het individu bepaalt. Hoogstens ligt het in de mogelijkheden om indirect informatie te zien zoals bij een bepaald chromosoom dat tegelijk drager is van een bepaald gen en de STR merker afkomstig van de vader. Maar indien doenbaar, dan zou dit niet meer een inbraak op de privacy zijn dan bv. observeren dat een kind van twee blauwogige ouders bruine ogen heeft. In ieder geval moeten er dan ook uitgebreid gegevens voorhanden zijn van de ouders om zulke afleidingen te kunnen maken. Laboratoriumtests gericht op het bepalen van DNA-profielen leveren overigens geen informatie over andere DNA-componenten die diagnostische waarde zouden hebben. Zulke diagnostische genetische tests zijn, in tegenstelling tot DNA-profilering, het terrein van diensten voor medische genetica.

Hoeveel merkers worden er doorgaans geanalyseerd voor een DNA-profiel?
Dat hangt voornamelijk af van hoe discriminerend de individuele merkers zijn. Er zijn verschillende amplificatiemultiplexen beschikbaar, waarmee verschillende sets merkers worden geanalyseerd. De kans dat twee onverwante personen op 2 merkers (die, zoals eerder vermeld, by design op onafhankelijk overgeërfde chromosomen zitten) identieke DNA-kenmerken zouden hebben is het product van de kansen voor iedere merker. Voor 15 merkers krijgt men zo een product van 15 factoren, allemaal (soms veel) kleiner dan 0.5, typisch 0.1-0.3. Zo komt men aan astronomisch kleine kansen. De echte kansberekening is heel wat ingewikkelder doordat je telkens moet rekening houden met 2 merkers van hetzelfde type, die dan weer gelijk of verschillend kunnen zijn (dat geeft ook een verschillende kans). Er zijn analysekits die gebruik maken van 15 merkers of meer. De zekerheid van het resultaat van een DNA-analyse (die sterk afhankelijk is van het DNA van de deelnemers aan de test) kan nog opgedreven worden door extra merkers te analyseren. Kansberekening op basis van de geobserveerde DNA-profielen is belangrijk om bij de rapportering te kunnen aangeven hoe hoog de zekerheid is van het analyseresultaat.

Wat is DNA-identificatie?
Het eenvoudigste gebruik van DNA-profielen is bij identificatietests, waarbij gekeken worden of twee DNA-stalen van dezelfde persoon afkomstig zijn of niet. Alle merkerparen moeten in dit geval identiek zijn. De zekerheid van DNA-identificatie is nog veel hoger dan die bij DNA-analyse voor verwantschapsbepaling. In feite komt men met minder merkers toe. Ook mutaties zijn erg onwaarschijnlijk, want die moeten dan tijdens het leven ontstaan zijn.

Wat zijn "Forensische" DNA-testen?
Forensische DNA-testen laten toe DNA-profielen te vergelijken en met extreem hoge zekerheid te bepalen of ze al dan niet van dezelfde persoon komen.

Wat zijn autosomale genetische merkers?
Mensen hebben 23 paren chromosomen. Eén paar daarvan is het paar geslachtschromosomen (XY of XX). De 22 andere noemt men autosomen. Autosomale merkers zijn merkers die op deze niet-geslachtschromosomen gelegen zijn.

Wat is CPI?
CPI staat voor Combined Paternity Index. Het is een getal dat samenhangt met de zekerheid op een positief analyseresultaat.

Hoe werkt de gewone DNA-vaderschapstest met DNA van Vader, Kind en Moeder?
Normaal is er geen twijfel over de moeder (er zijn gevallen van adoptie en familiehereniging waar de redenering anders moet verlopen), maar wel over de vader. Toch is het nuttig om het DNA-profiel van de biologische moeder ook te weten. Uit de vergelijking van het DNA van de moeder en het kind, kan men afleiden welke kenmerken het kind van zijn biologische vader heeft. Hierdoor ~verdubbelt de zekerheid op bevestiging van het vaderschap voor elke merker. Bij 12 merkers verhoogt de zekerheid dan 2^12 maal, of 4096X (bvb. van 99.92% naar 99.99998%).

Zijn er nog andere DNA-vaderschapstesten met DNA van Vader, Kind en Moeder?
De normale test is er een met de Vermoedelijke Vader, het Kind en de Moeder, maar bij mogelijke verwisseling in de kraamkliniek kan het gaan over Vader, Moeder en Vermoedelijk Kind (onwaarschijnlijk maar het gebeurt). Ook bij familieherenigingen kan men onzeker zijn over Vader, Kind of Moeder.

Kan men een haarlok gebruiken als DNA-staal?
In principe niet, behalve als er aan de haren een aantal haarwortels zitten. Haar is immers dood materiaal en bevat geen DNA. Huidschilfers of ander genetisch materiaal (speeksel) dat men zou vinden in een haarlok is te onzeker van oorsprong om gebruikt te worden voor een verwantschapstest of voor DNA-identificatie.

Is er een onderscheid tussen de DNA-profielen van een identieke tweeling?
Neen, eeneiige tweelingen kunnen niet onderscheiden worden mbv hun DNA-profielen. Maar de vingerafdrukken, hoewel gelijkaardig, kunnen nog met voldoende zekerheid uitsluitsel geven.

Is er een onderscheid tussen de DNA-profielen geëxtraheerd van bloed of van speekselstalen?
Absoluut niet. Maar vooreerst is het nemen van bloed medische overkill (een medische ingreep niet in het kader van een behandeling) en overdreven invasief. Als toch bloed genomen wordt dan volstaat 1 druppel ruimschoots. Een speekselstaal of bloedvlek kan zeer lang bewaren mits het snel opgedroogd is (beter verpakken in papier dan bv in plastic folie). In een vochtige omgeving wordt DNA snel afgebroken.

Welke soorten tweelingen kun je hebben ? (Zie ook WikiPedia)

  • van twee bevruchte eicellen (en dus van twee spermatozoiden) (dizygote of twee-eiige tweeling), verschillen evenveel als gewone broers of zusters, en kunnen o.m. van verschillend geslacht zijn
  • van een bevruchte eicel die splitst (monozygote of een-eiige tweeling), identieke genetische informatie. Vroeg gesplitste embryo's (30%) resulteren in twee vruchtwaterzakken en twee placentas. Latere splitsing levert een placenta en twee vruchtwaterzakken op en 1% heeft zelfs een gedeelde placenta en vruchtwaterzak. 25% van de eeneiige tweelingen zijn mekaars spiegelbeeld.

Meer info op deze FAQ . Meer terminologie vindt u in deze woordenlijst